Geschiedenis

Hoe Rachel Ruysch de koningin van het bloemenstilleven werd

Door Simone | 26 juni 2020

Haar naam mag dan geen belletje doen rinkelen, toch zijn haar scherpe bloemstillevens direct herkenbaar. Als een van de meest succesvolle schilders van stillevens ooit, zowel tijdens haar leven als in interieurtrends van de afgelopen jaren, zal klassieke kunstenares Rachel Ruysch misschien net zo bekend zijn als andere Nederlandse meesters, maar ze is de onbetwiste koningin van de stillevens van bloemen. 

Creatieve omgeving

Als dochter van een hoogleraar anatomie en botanie was Ruysch al op jonge leeftijd omringd door de natuur. De uitgebreide collectie skeletten van dieren, mineralen en planten van haar vader bood haar voldoende mogelijkheden om te oefenen met tekenen. Toen ze veertien was, overtuigden haar capaciteiten en enthousiasme haar ouders ervan haar in de leer te laten gaan bij een bekende schilder - iets wat vrij ongebruikelijk, maar niet geheel ongehoord was voor Nederlandse meisjes in de 17e eeuw. 

Rachel Ruysch - stilleven met bloemen

Ruysch trad in de voetsporen van Otto Marseus van Schriek en begon met het schilderen in Sottobosco; een kunstgenre met een hoofdrol voor insecten, paddenstoelen, reptielen en andere natuurlijke wezens die tot dan toe als minderwaardig werden beschouwd voor de kunst, maar die na de introductie van de microscoop populair werden. Ze ontwikkelde echter snel een persoonlijke stijl. Door modellen uit de collectie van haar vader te gebruiken, begon ze bloemen, die anders niet in het wild te vinden zouden zijn vanwege seizoensinvloeden en klimaat, in kleurrijke boeketten te schikken. Hoewel haar composities misschien onwerkelijk zijn - de bloemen zouden elkaar niet zo goed kunnen ondersteunen in arrangementen als de hare - de uitgebreide aandacht voor kleuren en haar delicate penseelvoering, waarbij elk bloemblaadje tot in de kleinste details werd geschilderd, zorgde ervoor dat elk schilderij ongelooflijk levensecht aanvoelde. 

Financieel voor de wind

Vrouwen hebben van oudsher een aantal hindernissen moeten overwinnen om een carrière op welk gebied dan ook na te streven, maar Rachel Ruysch slaagde er niet alleen in succesvol te worden, ze deed het ook op internationale schaal. Tijdens haar leven werden haar schilderijen vaak verkocht voor prijzen tot 1200 gulden, wat een geweldige prestatie is als je dat vergelijkt met een van de Hollandse meesters zoals Rembrandt van Rijn - die stierf rond de tijd dat Ruysch werd geboren - die zelden iets verkocht voor meer dan 500 gulden. En hoewel mensen van haar verwachtten dat ze zou stoppen met schilderen zodra ze haar eerste kind kreeg, zoals haar even getalenteerde zus had gedaan, bleef ze schilderen tot ze stief op 86-jarige leeftijd.

Juriaen Pool (II) - Zelfportret van Juriaen Pool II, zijn vrouw Rachel Ruysch en hun zoon Jan Willem Pool

Naast haar overduidelijke talent kan haar populariteit worden toegeschreven aan de voorliefde van de Nederlandse bevolking voor bloemen en tuinieren. Schilderijen die de schoonheid van de natuur benadrukten, werden gekoesterd en tijdens de Nederlandse Gouden Eeuw was de belangstelling voor wetenschap op zijn hoogtepunt en waren bloemen (en zijn ze nog steeds) een van de grootste exportproducten van het land. Het is dan ook geen toeval dat ongeveer 30 jaar voordat Ruysch werd geboren, de tulpenmanie in Nederland leidde tot het eerste geval van het sociaal-economische fenomeen dat we nu kennen als een speculatieve economische zeepbel. In tegenstelling tot de bubbel, verwelkten de bloemen uit de schilderijen van Ruysch nooit.

Een interieuricoon zonder credits

Ondanks dat Ruysch tijdens haar leven veel lof ontving als een van de best gedocumenteerde vrouwelijke schilders van de Nederlandse Gouden Eeuw en sommige kunsthistorici haar een van de meest getalenteerde stillevenkunstenaars aller tijden noemden, geniet ze nog steeds geen wereldwijde bekendheid. Het kan zijn dat de reden dat ze niet te vaak in geschiedenisboeken wordt genoemd is dat de interesse in bloemschilderijen en stillevens kort na haar dood afnam, of misschien vreesden mensen dat ze een rolmodel zou zijn voor vrouwen die een carrière in de kunst willen nastreven.

Rachel Ruysch - Bloemen in een vaas op een stenen plaat

De laatste jaren heeft haar kunst een comeback gemaakt, zij het niet in traditionele zin. Als je naar de dichtstbijzijnde woonwinkel gaat, is de kans groot dat je behang tegenkomt met de kenmerkende donkere achtergrond van Ruysch gevuld met heldere en kleurrijke pioenen, tulpen en andere parels uit de natuur. Omdat haar werk deel uitmaakt van het publieke domein, kunnen ontwerpbureaus haar werk gemakkelijk gebruiken zonder licentiekosten te hoeven betalen en zonder haar naam te noemen - wat des te meer reden is om haar herinnering levend te houden.

____________________

Geïnteresseerd in kunst? Kijk tussen onze nieuwste veilingen hier of registreer je als verkoper bij Catawiki.


Ontdek meer klassieke kunst | moderne en hedendaagse kunst

Deze artikelen vind je misschien ook interessant:


Maak je gratis Catawiki account aan

Bij Catawiki word je elke week verrast met ons aanbod van bijzondere objecten. Meld je vandaag aan en verken onze wekelijkse veilingen die door ons team van gespecialiseerde experts worden samengesteld.

Maak account
Deel dit artikel
Close Created with Sketch.
Nog niet geregistreerd?
Door gratis een Catawiki-account aan te maken, kun je bieden op onze 50.000 bijzondere objecten die iedere week geveild worden.
Registreer nu!