Geschiedenis

Een geschiedenis van 20ste-eeuws design in vijf iconische stukken

Door Tom Flanagan | 11 februari 2021


De twintigste eeuw was een productieve tijd voor de designwereld. Er waren aanzienlijke technologische vorderingen en twee wereldoorlogen die zowel verandering als inspiratie brachten - weinig eeuwen waren zo turbulent als deze. Bewegingen zoals art nouveau en art deco ontstonden in de vroege jaren, terwijl Memphisstijl de postmoderne tijd afsloot. We kunnen talloze stijlen beschrijven, maar met hulp van onze experts kozen we er vijf die kenmerkend zijn voor 20ste-eeuwse designbewegingen, inclusief vijf stukken die deze stijlen het beste representeren.


Art nouveau


Art nouveau is stijl die met recht "ontwrichtend" genoemd kan worden. Het was een abrupte breuk met bijna alles daarvoor. Art nouveau ontstond rond de eeuwwisseling en uit het Frans vertaald betekent het letterlijk 'nieuwe kunst'. Deze stroming had echter ook sterke invloed op design en architectuur. Art nouveau werd geïnspireerd door plantenmotieven en organische vormen en het design was vloeiend, asymmetrisch en vaak gefocust op een sterke S-vormige lijn, ook wel bekend als de 'whiplashlijn'. De stijl kenmerkte zich door een weelde aan natuurlijke elementen in de vormen en patronen en werd beïnvloed door japonisme, een stijl waar de westerse wereld destijds verliefd op was. 




In designstukken uit die tijd zie je onder meer kostbare stenen, inlegwerk, zilver en glas. Een typisch art-nouveaustuk is de Bugatti-tafel, ontworpen door de Italiaanse designer Carlo Bugatti. Deze tafel is een meesterlijke karakterisering van de art-nouveaustijl. "Meubelontwerpen van Carlo Bugatti kenmerken zich door extravagant design geïnspireerd op Moorse architectuur gecombineerd met het gebruik van exclusieve materialen", zegt designexpert Michel Karis. "Deze tafel heeft ook typische oriëntaalse kenmerken, waarin het ooit romantische beeld van het Oosten weerspiegelt: luxueus, mystiek en extravagant. Er werd geen moeite gespaard in termen van materialen en technieken; exclusief hout in diverse kleuren, compleet met tinnen inleg, gemonteerd met messing en met in het hout geëtste vogeltekeningen. Het is art nouveau in een notendop". 


Art deco


Art deco wordt vaak verward met art nouveau. Het is echter een opzichzelfstaande stijl, geboren op de Wereldtentoonstelling in Parijs in 1925. Art deco draait om geometrische patronen, luxe materialen en uitbundigheid. Deze stijl beïnvloedde design op diverse terreinen, met name de architectuur. Denk bijvoorbeeld aan het Empire State Building en het Radiator Building in New York. Het is de stijl die het vaakst geassocieerd wordt met de Roaring Twenties, de roerige jaren twintig. 



In het meubelontwerp valt art deco op door durf. Donkere, gelakte houtsoorten, sierlijke details en het gebruik van goud en ivoor zijn prominent aanwezig in art-decostukken die luxe en extravagantie uitstralen. Consoletafels, kasten en dressoirs van walnoot-, esdoorn- en pallisanderhout waren populair in art deco, vanwege hun omvang en prominente aanwezigheid in een ruimte. Kleinere stukken zijn echter net zo iconisch. "Neem deze prachtige bronzen sculptuur met de titel 'Overvloed', gemaakt door de Franse kunstenaar Pierre Lenoir", zegt Marleen Deiters. "De roerige jaren twintig en art deco gaan hand in hand, wat deze sculptuur bewijst. Twee naakte vrouwen met een mandje (verboden?) fruit roept erotische associaties op bij deze symmetrische sculptuur in brons. De jaren 1920 leken grenzeloos en deze sculptuur representeert de weelde en belofte van art deco."


Modernisme


Waar art deco en art nouveau stonden voor 'meer', stond modernisme voor 'minder'. Deze kunststroming was toegewijd aan pragmatisme en weerspiegelde de industriële maatschappij. Architect Louis Sullivan bedacht de term 'form follows function' in 1896 en dat werd het basisprincipe voor een van de populairste stijlen van de 20ste eeuw. Strakke lijnen, vormen en kleuren waren in, terwijl tierelantijnen en versieringen uit waren. 




Op het gebied van decoratieve objecten, stonden de ontwerpen van Carlo Scarpa symbool voor de beweging; bijzonder interessant gezien zijn liefde voor traditioneel vakmanschap, terwijl het modernisme weinig van het verleden moest hebben. "Scarpa was een Italiaanse architect die bekend stond om zijn liefde voor glasblazen in Venetiaanse stijl en zijn Battutovaas is een perfect voorbeeld van de modernistische/avant-gardebenadering van glas. Een stijl die kenmerkend is voor al zijn werk in Murano", legt Fiammetta Fulchiati uit. "Scarpa herontdekte de 'battuto-techniek' uit het 19e-eeuwse Frankrijk en paste die toe op gekleurd, transparant glas. Dat gaf een uniek visueel effect en een unieke textuur. Scarpa's Battuto-vazen behoren nog steeds tot de meest iconische en representatieve stukken van de 20e eeuw. Ze zijn gewild om hun originaliteit en uniciteit: het lijkt alsof het glas bewerkt is met een hamer".




Naast glaswerk, was ook de loungestoel van Corbusier absoluut een modernistisch stuk. Hij werd ontworpen door Charlotte Perriand, Pierre Jeanneret en Le Corbusier en is nu een van de beroemdste ontwerpen van Le Corbusier. "De chaise longue dateert uit 1928 en was een van de eerste huiselijke meubelstukken met "koude" buizen en gebogen staal", zegt expert Christian Plat. "Tot die tijd werden dit soort materialen vooral gebruikt voor meubilair in publieke ruimten, zoals ziekenhuizen, scholen en cafés. Oorspronkelijk werd dit stuk geproduceerd onder de naam B306, maar het werd een modernistisch designicoon nadat Cassina in 1965 begon met de productie van een aangepast ontwerp onder de naam LC4." 


Mid-century modern


Mid-century modern design maakte een soort opleving door in de 21ste eeuw, met name stukken die de tijdloosheid en het vintagegevoel van de Scandinavische stijl representeerden. Mid-century werd populair vanaf het einde van de Tweede Wereldoorlog en draaide om strakke ontwerpen bekend van het modernisme, maar met meer aandacht voor natuurlijke materialen (zoals hout) en een combinatie van geometrische en organische vormen. 




Een gesprek over mid-century modern is niet compleet zonder het noemen van de Deense ontwerper en architect Hans Wegner. "Wegner wordt gezien als een van de beste meubelontwerpers van de 20ste eeuw", zegt Christian. "Hij wordt vaak de meester van de stoelen genoemd; tijdens zijn carrière ontwierp hij er zo'n 500. In zijn ontwerpen probeert Wegner de innerlijke ziel van het meubelstuk te tonen door een eenvoudig en functioneel uiterlijk. Met zijn diepe respect voor hout en zijn nieuwsgierigheid naar natuurlijke materialen, maakte hij items met een zachte, organische en minimalistische uitstraling. De PP240 is een mooi voorbeeld van mid-centurystijl, met zijn organische houten frame en lichtgekleurd leer". 


Postmodernism


Postmodernisme is niet eenvoudig te definiëren en dat is een van de kenmerken. Het is experimenteel, subversief en warm - in tegenstelling tot het modernistische design dat dominant was gedurende een groot deel van de 20ste eeuw. De stijl kwam op aan het einde van de jaren 1970 en ontwerpers, zoals Frank Gehry en Robert Venturi, wilden meer leven, kleur en menselijkheid in ontwerpen brengen. 




Als het om interieurstijlen gaat, had Memphisstijl grote invloed op meubelontwerpen in de postmoderne tijd. Als substijl van postmodernisme, kenmerkt deze stijl zich door gedurfde kleuren en een humoristische inslag. De palmboomlamp van Adrea Banzi is hier een goed voorbeeld van - hij combineert materialen, vormen en eigenzinnigheid in een speelse vloerlamp. "Van deze lamp zijn er maar vijf gemaakt", zegt John Bolt. "Nu Memphisstijl een opleving doormaakt, zal de vraag naar dit soort postmoderne stukken waarschijnlijk toenemen". 



____________________

Ontdek onze designveilingen, met een ruime keuze aan stukken uit de 20ste eeuw. Of registreer je als verkoper.


Ontdek meer
design en vintage


Deze artikelen vind je misschien ook interessant:


De verhalen achter iconisch 20ste-eeuws meubelontwerp

Het meisje met de duizend gezichten: het verhaal van Fornasetti

Zolderverhalen: welkom in de wereld van Thomas Eyck

Maak je gratis Catawiki account aan

Bij Catawiki word je elke week verrast met ons aanbod van bijzondere objecten. Meld je vandaag aan en verken onze wekelijkse veilingen die door ons team van gespecialiseerde experts worden samengesteld.

Maak account
Deel dit artikel
Close Created with Sketch.
Nog niet geregistreerd?
Door gratis een Catawiki-account aan te maken, kun je bieden op onze 65.000 bijzondere objecten die iedere week geveild worden.
Registreer nu